Ajax Loader Ładuję ...

20 +
2009-09-30

Podróż Lekcja historii w skansenie w Sanoku...

Opisywane miejsca: Sanok
Typ: Album z opisami

 Jedną z części naszego (Krzysztofa i mojego) tryptyku bieszczadzkiego, czyli trzydniowej wycieczki w Bieszczady była wizyta w Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, które należy do najpiękniejszych muzeów na wolnym powietrzu w Europie. Malownicze położenie na prawym brzegu Sanu u podnóża Gór Sanocko-Turczańskich dość wiernie odzwierciedla rzeźbę terenu Podkarpacia.

 Miejsce polecił nam znajomy fotograf. I dobrze było pójść za tą radą i odwiedzić skansen. Coś tam kiedyś słyszałem. Ale to wszystko mało. Zdecydowanie warto tu zajrzeć osobiście i podziwiać historię tych ziem, nie tylko oglądając budynki, ale ich wyposażenie, scenografię, kontekst w jakim odtworzono typowe dla różnych grup etnicznych zabudowania wiejskie. Miejsce jest niezwykle ciekawe i pod względem ilości wystawianych obiektów (ponad 100) jest największym parkiem etnograficznym w Polsce. Stale jest rozbudowywany o nowe elementy. Całość ekspozycji dzieli się na kilka obszarów:

 - budownictwo Bojków
 - budownictwo Łemków
 - budownictwo Pogórzan wschodnich i zachodnich
 - budownictwo Dolinian
 - sektor naftowy,

a w przygotowaniu
 - sektor dworski
 - sektor małomiasteczkowy.

 I jedyną rzeczą jaką podam tutaj za informacjami ze strony MBL są notki o poszczególnych grupach etnicznych. Tekst tylko w drobnej części uzupełnia moje łupy z wizyty…..zdjęcia. Nie mam zamiaru konkurować z fantastycznie zrobioną stroną www skansenu, którą gorąco polecam odwiedzić. Dodatkową atrakcją na niej jest wirtualna wycieczka po zabudowaniach, którą możemy odbyć w każdej z pór roku: wiośnie, lecie, jesieni i zimą.

Zdjęcia starałem się przyporządkować zgodnie z grupą etniczną, na której terenie występowały zgromadzone eksponaty. Każde zawiera opis tego co przedstawia.



“…Do połowy XIV w. wschodnia część interesującego nas terenu znajdowała się w rękach książąt ruskich, co w dużej mierze zaważyło na historii tutejszego osadnictwa i jego charakterze. W wyniku kilku fal osadniczych, najsilniejszych od XIV-XVI wieku oraz późniejszych procesów adaptacyjnych ukształtował się względnie stały etniczny i etnograficzny obraz tego terenu. Góry zamieszkiwali Rusini (Ukraińcy) tworząc dwie grupy etnograficzne - Bojków w Bieszczadach i Łemków w Beskidzie Niskim. Na północ od Krosna, na terenie największego wypiętrzenia Pogórza, znajdowała się niewielka enklawa ruska (10 wsi), której mieszkańców nazywano Zamieszańcami. Z wyjątkiem tych miejscowości całe Pogórze oraz zachodnią część Dołów Jasielsko-Sanockich zamieszkiwała ludność polska, tworząc dużą grupę etnograficzną Pogórzan. Zazwyczaj dzielili się jeszcze na dwie podgrupy: Pogórzan wschodnich i zachodnich. Wschodnią część Dołów Jasielsko-Sanockich zamieszkiwała przemieszana ze sobą ludność polska i ruska. Obie grupy ludności zachowały swoją odrębność językową i religijną tworząc jednak wspólną grupę etnograficzną nazywaną w literaturze Dolinianami…”  

  • W budowie sektor dworski
  • Sektor naftowy
  • Urządzenie wydobywcze

 Grupa ruska (ukraińska) zamieszkująca Bieszczady, a częściowo również przyległe do nich tereny. W obecnych granicach Polski znajduje się stosunkowo niewielka, zachodnia część. Grupa praktycznie przestała istnieć po masowych przesiedleniach, które miały miejsce po ostatniej wojnie.

 Trudne warunki życia w górzystym nieurodzajnym terenie sprzyjały utrzymywaniu się tradycyjnych form kultury. Podstawą gospodarki było ekstensywne rolnictwo, przy znacznym udziale hodowli połączonej z pasterstwem, głównie na łąkach górskich - połoninach.

 W budownictwie powszechnie występowała zagroda jednobudynkowa łącząca pod wspólnym dachem część mieszkalną i gospodarczą. Wąskie i bardzo długie chałupy były budowane z drewna jodłowego i nakryte czterospadowym słomianym dachem. Często część mieszkalną i gospodarczą tworzyły dwie odrębne konstrukcje zrębowe umieszczone pod wspólnym dachem. Cerkwie budowano z drewna do ostatniej ćwierci XIX w. Wśród nich wyróżniała się trójwewnętrzna świątynia nakryta oddzielnymi bezkalenicowymi dachami z charakterystycznymi uskokami. Ten typ cerkwi nazywany jest bojkowskim.

  • Chałupa ze Skorodnego
  • Chałupa ze Skorodnego
  • Chałupa ze Skorodnego
  • Chałupa ze Skorodnego
  • Młyn wodny z Woli Komborskiej
  • Cerkiew greckokatolicka

 Grupa ruska (ukraińska) zamieszkująca tereny Beskidu Niskiego od rzeki Białej na zachodzie do Osławy i Osławicy na wschodzie. Po ostatniej wojnie ludność ta została przesiedlona na teren Ukrainy oraz zachodnie i północne rejony Polski. Podstawą gospodarki było rolnictwo i hodowla. Powszechne były tutaj również liczne rzemiosła uprawiane masowo przez całe wsie, oparte na miejscowych surowcach naturalnych, głownie kamieniu i drewnie.

 Budownictwo łemkowskie było mocno zróżnicowane, m.in.  pod wpływem budownictwa słowackiego i polskiego (podgórzańskiego). Przeważała zagroda jednobudynkowa, półtoratraktowa lub dwutraktowa, często z charakterystycznymi zachatami. Dachy, od pocz. XX w. były najczęściej dwuspadowe, kryte słomą i częściowo gontem (kalenica, okap). W zachodniej części Łemkowszczyzny już w drugiej połowie XIX w. pokrycie słomiane wypierane było przez gont. Występuje tutaj również zagroda dwu lub wielobudynkowa raczej nie spotykana w innych rejonach tej grupy. Na całym terenie powszechne są spichlerze.

 W budownictwie sakralnym wyróżniają się typowe dla Łemkowszczyzny formy z najbardziej znaną tzw. cerkwią zachodniołemkowską charakteryzującą się wysoką wieżą umieszczoną nad przedsionkiem świątyni oraz łamanymi, bezkalenicowymi dachami nad sanktuarium i nawą.

  • Chałupa z Komańczy
  • Chałupa z Komańczy
  • Chałupa z Komańczy
  • Chałupa z Komańczy
  • Chałupa z Pielgrzymki
  • Chałupa ze Zdyni
  • Chałupa z Klimówki
  • Cerkiew greckokatolicka z Ropek

 Duża grupa polska zamieszkująca Pogórze i zachodnią część Dołów Jasielsko-Sanockich. Podstawą gospodarki było rolnictwo, a hodowla odgrywała znacznie mniejszą rolę. W wielu miejscowościach rozwinięte było na dużą skalę rzemiosło, z którego największe znaczenie miało tkactwo.

 Budownictwo było zróżnicowane z wyraźną odrębnością pomiędzy wschodnią i zachodnią częścią grupy.

 Na wschodzie przeważała chałupa dwutraktowa i półtoratraktowa ze stajnią umieszczoną pod wspólnym dachem z mieszkaniem, charakteryzującą się zwartą bryłą i wysokim dachem.

 W okolicy Brzozowa często występowała stodoła z wjazdem umieszczonym w szczycie budynku. W części zachodniej budowano chałupy wąskie, jednotraktowe, rzadziej półtoratraktowe, z niskimi czterospadowymi dachami krytymi słomą. Tutaj też popularne były zagrody wielobudynkowe z oddzielnie stojącym domem mieszkalnym.

 W okolicy Krosna występuje chałupa z tzw. “warsztatem”, oddzielną izbą umieszczoną w szczycie budynku, pełniącą rolę pracowni tkackiej.

 W budownictwie sakralnym zwracają uwagę liczne drewniane kościoły należące do małopolskiej grupy tych świątyń.

  • Chałupa z Rożnowic k. Biecza
  • Chałupa z Ropiennika Strzyżewskiego
  • Chałupa z Ropiennika Strzyżewskiego
  • Chałupa z Ropiennika Strzyżewskiego
  • Chałupa z Moszczenicy
  • Chałupa z Moszczenicy
  • Wiatrak z Urzejowic k. Przeworska
  • Chałupa z Węglówki k. Krosna
  • Kapliczka brogowa św. Jana Nepomucena
  • Szkoła z Wydrnej k. Brzozowa
  • Kościół z Bączala Dolnego k. Jasła
  • Kościół z Bączala Dolnego k. Jasła
  • Chałupa z Niebocka
  • Studnia z Woli Krzywienieckiej k. Przemyśla
  • Plebania z Ropy k. Gorlic
  • Plebania z Ropy k. Gorlic
  • Plebania z Ropy k. Gorlic
  • Kościół z Bączala Dolnego k. Jasła

 Mieszana grupa polsko-ruska o charakterze rolniczym mieszkająca w okolicach Sanoka i Leska. Niektóre miejscowości specjalizowały się w rzemiosłach drzewnych np. w wyrobie łyżek i wrzecion.

 W budownictwie występowała niemal wyłącznie zagroda jednobudynkowa, półtoratraktowa, ze zrębem bielonym wapnem i nakryta czterospadowym dachem, a w XX w. coraz częściej dachem dwuspadowym. Tradycyjnym pokryciem dachu była słoma, ale już przed pierwszą wojną światową pojawia się cementowa dachówka, gont, a nawet blacha. Cechą charakterystyczną dla doliniańskich chałup jest wnęka na szerokość stajni (rzadziej stajni i sieni lub stajni i komory). Chałupy takie pojawiły się w XVIII w. w Sanoku i jego najbliższej okolicy rozpowszechniając się stopniowo na dalsze miejscowości.

 

Tekst na podstawie materiałów MBL w Sanoku

opracował: Sylwester Z.

  • Chałupa z Ustrobnej
  • Chałupa z Tyrawy Solnej
  • Chałupa z Posady Olchowskiej
  • Szopa strażacka z Jaćmierza k. Sanoka
  • Zespół uli słowniańskich
  • Chałupa z Dąbrówki (obecnie Sanok)
  • Chałupa z Węglówki

Zaloguj się, aby skomentować tę podróż

Komentarze

  1. renata-1
    renata-1 (07.12.2010 14:27) 0 + -
    śliczne. Lubię skanseny, miło było pospacerować, pozdrawiam
  2. wiesiu_1958
    wiesiu_1958 (05.04.2010 0:08) +1 + -
    i to wszystko w jednym miejscu .. to trzeba zobaczyć ,.. tym bardziej gdy się ma tam znajomych..do Sanoka w najbliższy dłuższy wekend...
  3. dino
    dino (17.11.2009 2:04) 0 + -
    Drodzy Kolumberowicze,
    czytam Wasze komentarze pod zdjęciami ze Sanoka, czy innych miejsc odwiedzonych w trakcie tych trzech dni i nasuwa mi się taka refleksja:

    Cała ta wycieczka po skansenie przypomina mi niedzielne poranki w TVP z prof. Zinnem, który kredą i węglem szkicował cudne rysunki takich właśnie wiejskich chałup, stojących w pięknym otoczeniu drzew, z płotami, pasieką...albo zagubionych dworków, czy stojących samotnie kościółków, kapliczek. I pomimo tych dwóch barw wszystkie te szkice żyły....nie wiem, czy będę wyrazicielem większej grupy, ale mi tego programu w pewnym sensie brakuje. To była prawdziwa lekcja architektury...
  4. dino
    dino (21.10.2009 22:32) 0 + -
    Asia, wstydź się.....skrobiesz mi marchewki......... :)
  5. dino
    dino (21.10.2009 22:31) 0 + -
    Adamie, nie wstydź się....są miejsca w Warszawie, gdzie mnie jeszcze nie było.....
  6. mr_fixit
    mr_fixit (21.10.2009 17:18) +1 + -
    Kurcze Sylwek, ta relacja mnie normalnie zawstydza. Bo dotyczy moich rodzinnych stron, a wstyd powiedziec ten skansen odwiedzilem raz w zyciu. Ale zima gleboka kiedy ludzi zero:-)
  7. aysha_5
    aysha_5 (21.10.2009 15:14) +1 + -
    Widzę, że znowu depczę Ci po piętach ;-) Byłam, widziałam i podziwiałam !!!
  8. dino
    dino (08.10.2009 23:10) 0 + -
    o! całkiem piękne podsumowanie :)
  9. bkrystina
    bkrystina (08.10.2009 11:08) +1 + -
    Podsumowanie zwiedzania umieściłam pod ostatnim zdjęciem :)
  10. odonatrix
    odonatrix (06.10.2009 18:51) +1 + -
    Cudna podróz i skansen,, muszę go kiedys odwiedzić. A w moich planach kolumberowych powoli szykuję podróż śladem skansenów ;)
  11. zipiz
    zipiz (06.10.2009 13:07) +2 + -
    nie potrafię się oprzeć... polskie klimaty... mnóstwo historii na świetnych zdjęciach uwiecznione... i weź tu się człowieku powstrzymaj... weź nie obejrzyj... nie poczytaj... broń bozie plusa postaw... no po prostu... nie da się!!! :)
  12. fiera_loca
    fiera_loca (05.10.2009 23:56) +1 + -
    ciekawie tam,no,no!
    Zdjecia...hhmmm...czaaaaad!gratuluje dino!
  13. dino
    dino (05.10.2009 0:17) +1 + -
    Z pewnością warto zatrzymać się w Sanoku i obejrzeć skansen. Kilka godzin trzeba mieć, a przy wyjściu/wejściu
    jest gospoda ze wspaniałym jedzeniem. Próbowaliśmy barszczyku z uszkami (pycha) i ruskich pierogów z kapustą z razowej mąki (mniam)....


    :)
  14. lmichorowski
    lmichorowski (04.10.2009 22:05) +2 + -
    Dziękuję. W ubiegłym roku byłem w tych okolicach, choć nie dotarłem do Sanoka. Ziwedziłem natomiast Przemyśl i Lesko. Oba miejsca gorąco polecam. A w przyszłym roku pewnie wybiorę się w Bieszczady i postaram się odwiedzić również Sanok. Pozdrowienia.
  15. dino
    dino (04.10.2009 14:28) 0 + -
    Aniu , dziękuję.....jak mnie rzuci w Twoje rejony to będę wiedział co zrobić :)
  16. dino
    dino (04.10.2009 14:28) +1 + -
    Piotrze......wykorzystywać komputer z linkiem do Kolumbera :)))))

    Serdeczne dzięki!
  17. pt.janicki
    pt.janicki (04.10.2009 14:02) +2 + -
    Jak zrobić, żeby lekcje historii robić z takimi pomocami dydaktycznymi?
  18. anka.g1
    anka.g1 (04.10.2009 13:02) +3 + -
    Na następny wypad polecam skansen w mojej rodzinnej Kolbuszowej. Mniejszy niż ten w Sanoku ale równie piękny:)
  19. dino
    dino (03.10.2009 19:11) 0 + -
    Agnieszko,
    w wersji śpiewanej jest tak:

    http://www.youtube.com/watch?v=t1-ZicnIpw8

    :)
  20. sagnes80
    sagnes80 (03.10.2009 11:33) +2 + -
    świetna lekcja historii :)
    ale mieliście piękną pogodę :) lubię taką jesień :)
  21. iwonka55h
    iwonka55h (03.10.2009 10:17) +1 + -
    lubię klimaty skansenów, czekam na cdn.
  22. dino
    dino (02.10.2009 22:50) 0 + -
    dzięki rebel za pierwszy głos.....

    w takim razie Karolinia fajnie mieszka....
  23. rebel.girl
    rebel.girl (02.10.2009 22:31) +1 + -
    w sanoku mieszka też moja koleżanka, karolina.... ;p
dino

dino

Sylwester Zacheja
Punkty: 128715